De meierij van de Gete
Gepubliceerd door Georges Wemans in Gete - meierij · maandag 24 nov 2025 · 2:45
De meierij van de Gete
In het ancien régime is het grondgebied van Brabant onderverdeeld in zes grote ressorten of hoofdmeierijen: meierij Leuven, ammanie Brussel, marktgraafschap Antwerpen, meierij Tienen, meierij ’s Hertoghenbosch en het baljuwschap Nijvel. Elke hoofdmeierij is samengesteld uit een aantal districten die meestal bekend zijn onder de naam meierijen. Het kwartier of hoofdmeierij Tienen groepeert de meierijen Halen, Gete en Kumtich.(1)
Volgens de tellingsgegevens van de Officie Fiscaal van de Raad van Brabant noteren we anno 1709 in de meierij van de Gete de volgende lokaliteiten: Dormaal, Eliksem, Ezemaal, Goetsenhoven, Gussenhoven, Hakendover (met Outgaarden als gehucht), de norbertijnenabdij van Heilissem, Laar, Landen stad, Neerheilissem, Neerhespen, Neerlanden, Neerwinden, Opheilissem, Overhespen, Overwinden, Raatshoven, Rumsdorp, Waasmont, Walsbergen, Wange, Wommersom en Wulmersum. Landen (stad) wordt gerekend onder de 20 Brabantse cleyne steden en heeft ten tijde van hertogin Johanna van Brabant (tweede helft 14de eeuw) het statuut verworven van vrijheerlijkheid, met eigen magistraten en costumen. De abt van de abdij van Heilissem is ook de heer van Opheilissem en Neerheilissem.(2)
R. Van Uytven et al. geven de volgende indeling van de meierij van de Gete: Dormaal, Eliksem, Ezemaal, Goetsenhoven, Gussenhoven, Hakendover én Outgaarden, Laar, Neerhespen, Neerheilissem, Neerlanden, Neerwinden, Opheilissem, Overhespen, Overwinden, Raatshoven (Racour), Rumsdorp, Waalhoven (nabij Velm), Waasmont, Walsbets, Walsbergen, Wange, Wommersom en Wulmersum.(3) Men verwijst hier naar Walsbets en Waalhoven (depentie van Velm) die tijdens de 15e en eerste kwart van de 16e eeuw tot het ressort van de Gete behoorden.(4)
Het bestuur van een meierij of kwartier berust bij twee aanvullende organen: de hoofdofficier (Tienen), die als permanente vertegenwoordiger van het centraal gezag fungeerde en tegelijk als woordvoerder en als voorzitter van de algemene vergadering optrad, en de meierij- of kwartiervergadering, het representatief overlegorgaan belast met de behartiging van de gemeenschappelijke belangen van de plattelandsgemeenten. Een (kwartier)secretaris of griffier stond de vergadering terzijde. Een permanent dagelijks bestuur ontbrak. De periodiciteit van deze vergaderingen was hoogst onregelmatig. De frequentie nam toe tijdens een oorlogstoestand of bij de bekendmaking en verspreiding van ordonnanties, de handhaving van de openbare orde of de organisatie van de (militaire) lasten.(5)
-------------------------------------------------------------------
(1) R. Van Uytven et al., De gewestelijke en lokale overheidsinstellingen in Brabant en Mechelen tot 1795, vol. 2 (Algemeen Rijksarchief, 2000), 627-634.
(2) Galesloot, L. & Lejour, E., Inventaire des archives de l'Office Fiscal du Conseil de Brabant. Registres. , Brussel, /.
https://agatha.arch.be/data/ead/BE-A0541_005627_004272#I56274272324 (link naar de meierijen van Halen, Geten (nrs. 79-149), Zoutleeuw en Zichem).
(3) R. Van Uytven et al., De gewestelijke en lokale overheidsinstellingen in Brabant en Mechelen tot 1795, 665-666.
(4) J. Cuvelier, Les dénombrements de foyers en Brabant (XIVe-XVIe siècle), (Algemeen Rijksarchief, 1912), 887.
(5) R. Van Uytven et al., De gewestelijke en lokale overheidsinstellingen in Brabant en Mechelen tot 1795, 641-655.
De kaart van ingenieur-geograaf J.B. de Bouge 'Nouvelle carte chorographique des Pays-Bas autrichiens (1787)' vindt men op https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb459309104